Czym różni się goth rock od darkwave? Podobieństwa i granice między gatunkami
Goth rock i darkwave mają wystarczająco dużo wspólnych cech, aby granica między nimi czasem stawała się trudna do uchwycenia. Oba nurty czerpią z post-punku, chętnie wykorzystują chłodne brzmienia, wyraziste partie basu, syntezatory i charakterystyczną ekspresję wokalną. Do tego część wykonawców funkcjonuje jednocześnie w obu obszarach.
Różnic nie warto więc szukać wyłącznie w nastroju utworu. Znacznie więcej mówi sposób budowania aranżacji. W goth rocku istotną rolę zachowuje rockowa sekcja instrumentalna, szczególnie gitara i bas. Darkwave częściej przesuwa środek ciężkości w stronę syntezatorów, programowanej rytmiki i elektronicznych warstw. Nie jest to jednak sztywna reguła. Aby rozpoznać oba nurty, trzeba zwrócić uwagę na kilka elementów jednocześnie: instrumentarium, rytm, produkcję i stylistyczne korzenie nagrania. Dopiero ich zestawienie pokazuje, czy dany utwór znajduje się bliżej goth rocka, darkwave czy obszaru wspólnego dla obu stylistyk.
Goth rock i darkwave mają wspólne korzenie, ale rozwijały się w różnych kierunkach
Różnice między goth rockiem i darkwave stają się bardziej zrozumiałe, gdy spojrzymy na ich związki z post-punkiem. Goth rock wykształcił się bezpośrednio z tej sceny. Darkwave zachował część jej cech, ale silniej połączył je z muzyką elektroniczną. Właśnie dlatego w obu nurtach można usłyszeć podobne rozwiązania, choć proporcje między nimi bywają zupełnie inne.
Post-punk jest jednym z najważniejszych punktów wspólnych obu nurtów
Wczesny goth rock rozwijał rozwiązania obecne w brytyjskim post-punku końca lat 70. i początku lat 80. Zamiast klasycznego rockowego podejścia do gitary pojawiały się mocno przetworzone dźwięki, pogłos i bardziej oszczędne partie. Ważniejszą rolę mógł przejmować bas, a syntezatory służyły do poszerzania brzmienia. Wśród zespołów istotnych dla kształtowania goth rocka wymienia się Bauhaus, Siouxsie and the Banshees oraz The Cure. AllMusic wskazuje również Joy Division jako jeden z ważnych fundamentów stylistycznych późniejszego goth rocka.
Szczególne miejsce zajmuje wydany w 1979 roku debiutancki singiel Bauhaus „Bela Lugosi's Dead”. AllMusic traktuje go jako jeden z najważniejszych punktów początkowych goth rocka. Nagranie dobrze pokazuje też, dlaczego goth rocku nie należy sprowadzać do ciężkich gitar. „Bela Lugosi's Dead” rozwija się powoli. Najpierw pojawia się oszczędna perkusja, później charakterystyczna linia basu, a następnie przetworzona efektami gitara Daniela Asha. Wokal Petera Murphy'ego wchodzi dopiero po długim instrumentalnym wprowadzeniu. Takie podejście do przestrzeni, powtarzalnego rytmu i przetwarzania instrumentów będzie później ważne również dla części muzyki darkwave. Wspólne postpunkowe pochodzenie pomaga więc wyjaśnić, dlaczego niektóre nagrania trudno przypisać wyłącznie do jednego z tych nurtów.
Czytaj także: Post punk i jego wpływ na kulturę muzyczną lat 80 oraz współczesne brzmienia
Elektronika jest jednym z elementów, które przesunęły darkwave w inną stronę
Darkwave zwiększył znaczenie elementów elektronicznych. Syntezatory i programowana rytmika mogły przestać pełnić funkcję uzupełniającą i stać się podstawą całej aranżacji. Jednocześnie nurt zachował związki z mroczniejszą stroną post-punku i goth rocka. Granice samego terminu „darkwave” nie są całkowicie jednolite. AllMusic przedstawia go jako rezultat krzyżowania goth rocka przede wszystkim z synth-popem i dream popem, wskazując Clan of Xymox i Psyche jako ważnych przedstawicieli tego obszaru. W późniejszych odmianach pojawiały się również wpływy ambientu, muzyki awangardowej czy instrumentarium nawiązującego do muzyki dawnej.
Clan of Xymox dobrze pokazuje, dlaczego prosta klasyfikacja może być problematyczna. AllMusic określa holenderską grupę jako wpływowego przedstawiciela darkwave, a jej muzykę opisuje jednocześnie jako introspekcyjny goth rock o często tanecznym charakterze. Brzmienie zespołu zmieniało się również na przestrzeni kolejnych albumów. Pod koniec lat 80. grupa skierowała się mocniej w stronę syntezatorów, a później ponownie zwiększała znaczenie cięższych gitar.
Właśnie takie przypadki wyznaczają obszar wspólny obu nurtów. Goth rock może wykorzystywać syntezatory i automaty perkusyjne, a darkwave nie musi rezygnować z gitar czy basu. Najważniejsza staje się funkcja tych instrumentów w całej aranżacji.
Najważniejsza różnica między goth rockiem a darkwave jest słyszalna w instrumentarium i produkcji
Najłatwiej rozpocząć rozpoznawanie obu stylistyk od odpowiedzi na jedno pytanie: co prowadzi utwór? Nie chodzi o sprawdzenie, czy pojawia się w nim gitara albo syntezator. Trzeba ustalić, wokół jakich instrumentów zbudowano rytm, harmonię i główne warstwy brzmieniowe.
Goth rock zachowuje mocniejszy fundament zespołu rockowego
W goth rocku gitara, bas i sekcja rytmiczna zwykle pozostają bardzo istotnymi elementami aranżacji. Nie oznacza to jednak brzmienia charakterystycznego dla tradycyjnego hard rocka. Gitara może tworzyć krótkie, ostre partie, korzystać z pogłosu, opóźnienia i innych efektów albo budować przestrzeń zamiast prowadzić typowy riff. Równie ważny bywa bas. Jego linia może być mocno wyeksponowana i odpowiadać za rozpoznawalny motyw utworu. Perkusja lub automat perkusyjny tworzą natomiast powtarzalny rytm związany z postpunkowym pochodzeniem gatunku.
Dobrym przykładem jest ponownie Bauhaus. AllMusic opisuje brzmienie zespołu jako postpunkową konstrukcję opartą m.in. na ostrych akordach gitarowych i chłodnych syntezatorach. Pokazuje to jednocześnie, dlaczego nie należy stosować zasady „gitara oznacza goth rock, a syntezator darkwave”. Elektronika była obecna również w muzyce zespołów ważnych dla rozwoju goth rocka. Syntezator może więc pojawiać się w goth rocku bez zmiany podstawowego charakteru utworu. Kluczowe jest to, czy pozostaje częścią aranżacji zbudowanej przede wszystkim wokół zespołowego, postpunkowego fundamentu.
W darkwave elektronika częściej staje się podstawą aranżacji
W darkwave proporcje często wyglądają inaczej. Syntezator może odpowiadać za główną harmonię, linię basową i warstwy tworzące przestrzeń, natomiast automat perkusyjny lub programowana perkusja wyznaczają podstawową strukturę rytmiczną. Gitara może być nadal obecna, ale nie musi organizować utworu. Nie oznacza to również, że każdy elektroniczny utwór o mrocznym nastroju jest darkwave. Synth-pop, industrial, EBM i inne nurty mogą wykorzystywać podobne instrumentarium. Dlatego elektronika jest ważnym kryterium dopiero w połączeniu z pozostałymi cechami nagrania oraz jego stylistycznym pochodzeniem.
Clan of Xymox ponownie stanowi użyteczny przykład. Pierwotny skład grupy obejmował muzyków grających zarówno na gitarach i basie, jak i instrumentach klawiszowych, a późniejsza twórczość zespołu przechodziła okresy mocniejszego wykorzystania syntezatorów. Takie połączenie pozwala usłyszeć, jak blisko siebie mogą znajdować się oba nurty.
Podczas rozpoznawania gatunku lepiej zatem nie liczyć instrumentów. Warto posłuchać, które z nich organizują utwór. Jeśli centrum stanowią gitara, wyrazisty bas i postpunkowa sekcja rytmiczna, nagranie częściej będzie zmierzało w stronę goth rocka. Jeżeli podstawę tworzą syntezatory, programowany rytm i elektroniczne warstwy, wzrasta znaczenie cech charakterystycznych dla darkwave. Pomiędzy tymi wariantami pozostaje jednak szeroki obszar wspólny.
Gdzie dokładnie przebiega granica między goth rockiem a darkwave?
Instrumentarium daje pierwszą wskazówkę, ale nie zawsze wystarcza. Goth rock od początku korzystał z automatów perkusyjnych i syntezatorów, a darkwave może zawierać wyraźne partie gitarowe. Dlatego warto posłuchać również sposobu prowadzenia rytmu, wokalu oraz budowania atmosfery.
Sekcja rytmiczna goth rocka częściej zachowuje postpunkowy charakter
W goth rocku bas często wychodzi na pierwszy plan. Nie ogranicza się do podążania za gitarą, lecz może prowadzić własną, łatwo rozpoznawalną linię. W połączeniu z oszczędną perkusją tworzy fundament, na którym gitara buduje bardziej przestrzenne lub ostre partie. Nie oznacza to, że rytm goth rocka musi być wykonywany na akustycznym zestawie perkusyjnym. Automat perkusyjny odegrał istotną rolę w twórczości części ważnych wykonawców tego nurtu. The Sisters of Mercy uczynili z niego wręcz charakterystyczny element swojego brzmienia. Maszyna perkusyjna używana przez zespół otrzymała nazwę Doktor Avalanche i była traktowana jak stały członek grupy.
Dlatego samo rozpoznanie elektronicznej perkusji nadal nie pozwala zaklasyfikować utworu jako darkwave. Trzeba sprawdzić, w jaki sposób współpracuje ona z basem, gitarą i pozostałymi instrumentami.
Darkwave częściej wykorzystuje rytmikę podporządkowaną elektronice
W darkwave programowany rytm może być silniej zintegrowany z syntezatorami i sekwencjami elektronicznymi. Powtarzalność staje się wtedy jednym z głównych elementów organizujących utwór. Bas również może być generowany przez syntezator zamiast gitary basowej. W praktyce różnica dotyczy więc całej konstrukcji. W typowym goth rocku nawet automat perkusyjny może współtworzyć brzmienie zachowujące charakter zespołu gitarowego. W darkwave elektronika częściej spaja rytm, bas i harmonię w jedną aranżację.
Nie zawsze jednak da się przeprowadzić tak wyraźny podział. Clan of Xymox jest klasyfikowany zarówno w kontekście darkwave, jak i goth rocka, a jego brzmienie łączy syntezatory, elektronikę, gitary oraz elementy taneczne. W takich przypadkach przypisanie utworu do obu stylistyk może być bardziej uzasadnione niż szukanie jednej etykiety.
Mroczna atmosfera i niski wokal nie wystarczą do rozpoznania gatunku
Jednym z najmniej pewnych kryteriów jest sam nastrój. Zarówno goth rock, jak i darkwave mogą wykorzystywać melancholijną atmosferę, pogłos, chłodne brzmienia oraz ekspresyjny lub niski wokal. W obu nurtach pojawiają się również teksty dotyczące samotności, relacji, śmierci czy lęku. Nie są to jednak cechy zarezerwowane dla nich. Podobne środki można znaleźć w post-punku, coldwave, industrialu, dream popie oraz wielu innych odmianach muzyki alternatywnej.
Wokal również potrafi wprowadzać w błąd. Głęboki głos nie czyni utworu goth rockiem, podobnie jak eteryczny wokal nie przesądza o darkwave. Sposób śpiewania warto więc traktować jako wskazówkę pomocniczą. Znacznie bardziej przydatne jest słuchanie kilku warstw jednocześnie: rytmu, basu, gitar, syntezatorów i produkcji. Atmosfera pokazuje pokrewieństwo goth rocka i darkwave, ale nie wyznacza granicy między nimi.
Goth rock czy darkwave? Porównanie na konkretnych przykładach pokazuje różnice najlepiej
Teoretyczne kryteria stają się znacznie czytelniejsze podczas słuchania konkretnych nagrań. Dobrym rozwiązaniem jest zestawienie utworu mocno związanego z goth rockiem, przypadku granicznego oraz nagrania, w którym wyraźniej dominuje elektroniczna strona darkwave.
Bauhaus – „Bela Lugosi's Dead” pokazuje postpunkowy fundament goth rocka
„Bela Lugosi's Dead” Bauhaus z 1979 roku jest jednym z najczęściej przywoływanych nagrań związanych z narodzinami goth rocka. Utwór trwa ponad dziewięć minut i daleko mu do zwartej konstrukcji typowego rockowego singla. Podczas słuchania warto zwrócić uwagę przede wszystkim na linię basu i perkusję. Tworzą powtarzalny fundament, nad którym gitara Daniela Asha buduje przestrzeń za pomocą efektów i oszczędnych dźwięków. Wokal Petera Murphy'ego pojawia się dopiero po rozbudowanym wstępie.
To przykład pokazujący, że podstaw goth rocka należy szukać w postpunkowym sposobie wykorzystania instrumentów, a nie w samym „mrocznym” charakterze nagrania.
Clan of Xymox – „A Day” znajduje się znacznie bliżej obszaru wspólnego
„A Day” pochodzi z debiutanckiego albumu Clan of Xymox wydanego przez 4AD w 1985 roku. W porównaniu z Bauhaus znacznie łatwiej usłyszeć tutaj znaczenie elektroniki. Syntezatory i automat perkusyjny nie są wyłącznie dodatkiem do gitarowej konstrukcji. Współtworzą podstawę utworu i odpowiadają za dużą część jego charakteru. Jednocześnie nagranie zachowuje elementy łączące je z postpunkiem i sceną gotycką. Dlatego Clan of Xymox jest tak przydatny przy wyjaśnianiu granicy. Próba zaklasyfikowania całej jego twórczości wyłącznie jako goth rock albo wyłącznie jako darkwave pomijałaby część jej cech. Zespół pokazuje, że oba nurty mogą nakładać się na siebie w jednym nagraniu.
Cocteau Twins – wczesny materiał pokazuje inną stronę rozwoju darkwave
Jako trzeci punkt odniesienia warto wykorzystać wczesną twórczość Cocteau Twins, szczególnie album „Garlands” z 1982 roku. AllMusic klasyfikuje płytę między innymi w obrębie darkwave, post-punku i ethereal wave. Ten przykład jest przydatny z innego powodu niż Clan of Xymox. Pokazuje, że darkwave nie powinien być rozumiany wyłącznie jako elektroniczna odmiana goth rocka. W jego obrębie mogą pojawiać się odmienne proporcje gitar, elektroniki, przestrzennej produkcji i wokalu. Jednocześnie przykład Cocteau Twins pokazuje ograniczenia gatunkowych etykiet. Późniejsza twórczość zespołu znacznie silniej kojarzona jest z ethereal wave i dream popem. Dlatego przy porównywaniu goth rocka i darkwave warto klasyfikować nie tylko wykonawców, lecz także konkretne okresy ich działalności, albumy i utwory.
Zestawienie Bauhaus, Clan of Xymox i wczesnego Cocteau Twins pokazuje pewne spektrum. Po jednej stronie znajduje się wyraźniejszy postpunkowy i gitarowy fundament goth rocka. W środku pojawia się muzyka łącząca go z rozbudowaną elektroniką. Dalej znajdują się odmiany darkwave, w których proporcje stylistyczne przesuwają się w inne strony.
Czytaj także: Czym jest Darkwave? Połączenie melancholii z elektroniką / Czym jest gothic rock? Mroczna elegancja muzyki alternatywnej
Gdzie dokładnie przebiega granica między goth rockiem a darkwave?
Porównanie konkretnych nagrań pokazuje, że między goth rockiem a darkwave nie ma jednej granicy obowiązującej w każdym przypadku. Łatwo odróżnić utwór oparty na wyraźnie postpunkowej sekcji gitarowej od kompozycji zdominowanej przez syntezatory i programowaną rytmikę. Problem zaczyna się wtedy, gdy oba zestawy cech występują jednocześnie. Dlatego przy klasyfikowaniu muzyki warto oceniać kilka elementów razem. Najważniejsze są dominujące instrumentarium, konstrukcja sekcji rytmicznej, rola syntezatorów i gitar oraz sposób produkcji. Pomocne są również stylistyczne korzenie wykonawcy i kontekst, w którym powstało dane nagranie.
Nie istnieje pojedyncza cecha, która zawsze rozstrzyga klasyfikację
Najprostszym błędem byłoby przyjęcie zasady, że goth rock oznacza gitary, a darkwave syntezatory. Goth rock od dawna korzysta z elektroniki. The Sisters of Mercy wykorzystywali automat perkusyjny jako jeden z podstawowych elementów swojego brzmienia. Z kolei wykonawcy klasyfikowani jako darkwave mogą używać gitar elektrycznych i basowych.
Podobnie jest z wokalem, tempem czy atmosferą. Niski głos wokalisty może pojawić się w obu nurtach. Wolny utwór nie staje się z tego powodu darkwave, a szybszy rytm nie przesuwa go automatycznie w stronę goth rocka. Więcej mówi relacja między poszczególnymi elementami. Jeśli gitara, bas i postpunkowa sekcja rytmiczna stanowią podstawę kompozycji, a elektronika przede wszystkim uzupełnia aranżację, utwór zwykle znajduje się bliżej goth rocka. Jeżeli syntezatory, sekwencje i programowana rytmika organizują większą część nagrania, można szukać silniejszych związków z darkwave.
Nadal jest to wskazówka, a nie uniwersalna reguła. Klasyfikacje gatunkowe opisują podobieństwa między nagraniami, ale nie działają jak zamknięty system kategorii.
Jeden zespół może znajdować się po obu stronach granicy
Dodatkowym problemem jest zmienność twórczości wykonawców. Zespół może rozpocząć działalność z mocnym postpunkowym fundamentem, później zwiększyć rolę syntezatorów, a na kolejnych albumach ponownie sięgnąć po gitary. Przypisanie całej dyskografii do jednej stylistyki usuwa wtedy ważne różnice między poszczególnymi okresami. Clan of Xymox jest dobrym przykładem takiego zjawiska. Grupa jest opisywana jako ważny przedstawiciel darkwave, jednocześnie wskazuje się jej związki z goth rockiem. Brzmienie zespołu zmieniało się w kolejnych dekadach, a pod koniec lat 80. mocniej przesunęło się w stronę synth-popu i elektroniki. Dlatego czasem trafniejsze jest stwierdzenie, że konkretny album lub utwór ma cechy darkwave, niż przypisanie tej etykiety bez wyjątku całemu dorobkowi wykonawcy.
Darkwave jest pojęciem o mniej ostrych granicach
Sytuację komplikuje również samo użycie terminu „darkwave”. Nie zawsze oznacza on dokładnie ten sam zestaw cech. AllMusic.com zwraca uwagę, że nazwa była wykorzystywana w odniesieniu do różnych odmian mrocznej muzyki alternatywnej, a jej zakres zmieniał się wraz z rozwojem sceny. W praktyce pod szyldem darkwave można więc spotkać muzykę znajdującą się blisko goth rocka, ale również nagrania silniej związane z elektroniką, ethereal wave czy innymi nurtami wywodzącymi się z post-punkowego i niezależnego środowiska.
Nie oznacza to, że termin jest bezużyteczny. Trzeba jedynie pamiętać, że opisuje obszar o szerokich granicach. Dlatego dwa źródła mogą różnie klasyfikować tego samego wykonawcę bez konieczności uznawania jednej z klasyfikacji za całkowicie błędną.
Jak rozpoznać goth rock i darkwave podczas słuchania?
Najłatwiej rozpoznawać oba nurty etapami. Zamiast zaczynać od wrażenia, że utwór „brzmi gotycko”, warto skupić się na konkretnych elementach nagrania. Najpierw posłuchaj sekcji rytmicznej. Zwróć uwagę na bas i sposób prowadzenia perkusji. Wyeksponowana gitara basowa współpracująca z gitarą elektryczną i postpunkowym rytmem będzie silną wskazówką w stronę goth rocka. Następnie sprawdź rolę elektroniki. Sam syntezator niewiele rozstrzyga. Ważniejsze jest to, czy tworzy jedynie dodatkową warstwę, czy odpowiada za harmonię, linię basową i dużą część charakteru utworu. W drugim przypadku związki z darkwave stają się wyraźniejsze.
Podobnie należy potraktować automat perkusyjny. Jego obecność nie przesądza o darkwave, czego dobrym przykładem jest twórczość The Sisters of Mercy. Ważniejszy jest sposób połączenia elektronicznego rytmu z pozostałymi instrumentami. Dopiero później warto zwrócić uwagę na wokal i atmosferę. Mogą pomóc w klasyfikacji, ale są znacznie mniej precyzyjne. Melancholijny nastrój, pogłos, niski wokal czy teksty dotyczące śmierci i samotności występują w wielu gatunkach. W praktyce pomocna jest więc kolejność: rytm i bas → gitary → syntezatory i elektronika → produkcja → wokal i atmosfera. Jeśli nagranie łączy cechy obu nurtów, nie trzeba na siłę przypisywać go do jednej kategorii. Określenie utworu jednocześnie jako goth rock i darkwave może trafniej opisywać jego brzmienie.
Goth rock i darkwave różnią się brzmieniem, ale ich granica pozostaje częściowo płynna
Najważniejsza różnica między goth rockiem a darkwave dotyczy sposobu budowania całego utworu. Goth rock pozostaje mocniej związany z gitarową stroną post-punku. Bas, gitara i sekcja rytmiczna częściej tworzą jego podstawowy szkielet. Darkwave zwykle zwiększa znaczenie syntezatorów, programowanej rytmiki i elektronicznej produkcji.
Nie oznacza to jednak prostego podziału na muzykę gitarową i elektroniczną. Goth rock może wykorzystywać automaty perkusyjne i syntezatory, natomiast darkwave może zawierać wyraźne partie gitarowe. Dlatego podczas rozpoznawania gatunku warto analizować proporcje między instrumentami, rytm, produkcję oraz stylistyczne pochodzenie nagrania. W typowych przykładach różnica między goth rockiem a darkwave jest wyraźnie słyszalna. Pomiędzy nimi pozostaje jednak obszar wspólny, w którym obie etykiety mogą być uzasadnione.